Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ἐν Ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Ἀρχιεπισκόπου Καισαρείας Καππαδοκίας τοῦ Μεγάλου.

βασιλέως τρεῖς ἄρτους κριθίνους ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἔτρωγεν ὁ Ἅγιος. Δεχθεὶς ὁ βασιλεὺς τὸ δώρημα, διέταξε τοὺς ὑπηρέτας νὰ ἀνταμείψωσι τὴν δωρεὰν καὶ νὰ δώσουν χόρτον ἐκ τοῦ λειβαδίου. Βλέπων δὲ ὁ Ἅγιος τὴν καταφρόνησιν ταύτην εἶπεν εἰς τὸν βασιλέα· «Ἡμεῖς μέν, ὦ βασιλεῦ, ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τρώγομεν, καθὼς ἐζήτησας, προσεφέραμεν· ἡ δὲ βασιλεία σου, ὡς ἁρμόζει, μᾶς ἀντήμειψε τὴν δωρεὰν ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ τρώγεις». Ταῦτα ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ἐθυμώθη πολὺ καὶ λέγει πρὸς τὸν Ἅγιον· «Τώρα δέξου τὴν δωρεὰν ταύτην καὶ ὅταν ἐπιστρέψω ἀπὸ τὴν Περσίαν νικητής, τότε, τὴν μὲν πόλιν σου θὰ κατακαύσω, τὸν δὲ ὑπὸ σοῦ ἀπατώμενον μωρὸν λαὸν θὰ αἰχμαλωτίσω, διότι τοὺς θεοὺς τοὺς ὁποίους ἐγὼ προσκυνῶ αὐτοὶ ἀτιμάζουσι, σὺ δὲ θέλεις λάβει τὴν πρέπουσαν ἀμοιβήν». Οὕτως ἀπειλήσας ὁ ἀσεβὴς βασιλεὺς Ἰουλιανός, ἀπῆλθεν εἰς τὴν Περσίαν.

Ἐπιστρέψας ὁ Ἅγιος εἰς τὴν πόλιν ἐκάλεσεν ἅπαν τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ καὶ ἀφοῦ ἀνήγγειλε τὰς ἀπειλὰς τοῦ βασιλέως, συνεβούλευσεν αὐτοὺς εἰπών· «Μὴ λυπηθῆτε, ἀδελφοί μου Χριστιανοί, τα χρήματά σας, μόνον φροντίσατε διὰ τὴν ζωήν σας, φέρετε δὲ ὅ,τι χρήματα ἔχετε νὰ τὰ συνάξωμεν εἰς ἕνα τόπον καὶ ὅταν ἀκούσωμεν, ὅτι ἐπιστρέφει ὁ βασιλεὺς τὰ ρίπτομεν σωροὺς εἰς τὸν δρόμον, ἵνα, βλέπων ταῦτα, ὡς φιλοχρήματος ὅπου εἶναι, εἰρηνεύσῃ καὶ δὲν πράξῃ καθ’ ἡμῶν ὡς σκέπτεται». Ἀπελθόντες λοιπὸν οἱ Χριστιανοὶ ἔκαμαν ὡς προσέταξεν ὁ Ἅγιος καὶ ἔφεραν πλοῦτον ἄπειρον, χρυσόν, ἄργυρον καὶ πολυτίμους λίθους· ὁ δὲ Ἅγιος, ἀποδεχθεὶς τὴν προαίρεσιν αὐτῶν, ἐτοποθέτησε ταῦτα ἐν τῷ Σκευοφυλακείῳ ἐπιγράψας ἑκάστου τὸ ὄνομα, διὰ νὰ φυλάττωνται, ἓως ὅτου πληροφορηθῶσι τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ βασιλέως.

Ὅταν ἔμαθεν ὁ Ἅγιος, ὅτι ἐπιστρέφει ὁ βασιλεύς, συνάξας τὸ πλῆθος τῶν Χριστιανῶν σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις, προσέταξεν αὐτοὺς νὰ νηστεύσωσιν ἡμέρας τρεῖς· κατόπιν, παραλαβὼν αὐτούς, ἀνῆλθεν εἰς τὸ ὄρος τῆς Καισαρείας τὸ ὀνομαζόμενον Δίδυμον, διότι ἔχει δύο κορυφάς, εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ Ναὸς τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου. Εἰς τὸν Ναὸν αὐτὸν δεόμενοι καὶ παρακαλοῦντες οἱ Χριστιανοὶ μετὰ συντετριμμένης καρδίας τὸν μόνον εὔσπλαγχνον Θεὸν καὶ τὴν Ὑπέραγνον Μητέρα Αὐτοῦ, ὅπως μεταλάξῃ τὴν βουλὴν τοῦ ἀσεβεστάτου βασιλέως, εἶδεν ὁ Ἅγιος, ἱστάμενος μετὰ τοῦ λαοῦ εἰς προσευχήν, πλῆθος στρατιᾶς οὐρανίου κύκλωθεν τοῦ ὄρους, ἐν μέσῳ δὲ αὐτῶν ἔβλεπε γυναῖκα τινὰ καθημένην ἐπὶ θρόνου μετὰ δόξης πολλῆς, ἡ ὁποία εἶπε, πρὸς τοὺς περιεστῶτας Ἀγγέλους· «Καλέσατέ μου τὸν Μερκούριον, ὅπως μεταβῇ καὶ φονεύσῃ τὸν ἐχθρὸν τοῦ Υἱοῦ μου Ἰουλιανόν».


Ὑποσημειώσεις

[1] Περὶ τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου Νύσσης βλέπε ἐν τῷ ἀνὰ χεῖρας τόμῳ Ἰανουαρίου Ιʹ (10).

[2] Τῆς Ὁσίας Μακρίνης τὸν κατὰ πλάτος θαυμάσιον Βίον συγγεγραμμένον ἀπὸ τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Ἅγιον Γρηγόριον Νύσσης βλέπε εἰς τὴν 19ην Ἰουλίου τοῦ ἡμετέρου «Μεγάλου Συναξαριστοῦ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας», Τόμος Ζʹ. Ἐκεῖ βλέπε καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀδελφῶν τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, τοῦ Ναυκρατίου δηλαδὴ καὶ τοῦ Πέτρου.

[3] Ἡ θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου τελεῖται κατὰ τὰς πέντε πρώτας Κυριακὰς τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, τὴν Ἁγίαν καὶ Μεγάλην Πέμπτην, τὸ Μέγα Σάββατον, τὴν παραμονὴν τῆς τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως, τὴν παραμονὴν τῶν Φώτων καὶ τὴν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τοῦ Μεγάλου Βασιλείου.

[4] Ὁ Μέγας Βασίλειος κατέλιπεν ἡμῖν πολλὰ καὶ σπουδαιότατα συγγράμματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν πολυτιμοτάτην καὶ πλουσιωτάτην πηγὴν δι’ ἐκεῖνον, ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ κατανοήσῃ τὴν οὐσίαν τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ νὰ ἐνσαρκώσῃ τὸν ἰδανικὸν τύπον τοῦ καλοῦ Χριστιανοῦ. Τὰ ἔργα τοῦ Μεγάλου τούτου Πατρὸς τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ Οἰκουμενικοῦ Διδασκάλου δυνάμεθα νὰ τὰ κατατάξωμεν εἰς δέκα γενικὰς κατηγορίας. Ἤτοι: Αʹ Λειτουργικά. Βʹ Δογματικά. Γʹ Ἑρμηνευτικὰ εἰς τὴν Ἁγίαν Γραφήν. Δʹ Λόγοι εἰς διαφόρους ἑορτὰς Ἁγίων Μαρτύρων. Εʹ Παιδαγωγικά. Ϛʹ Ἠθικαὶ πρακτικαὶ ὁμιλίαι. Ζʹ Ἀσκητικά. (Πρόκειται, κυρίως περὶ συλλογῆς συγγραμμάτων, ἀναφερομένων εἰς τὸ περιεχόμενον καὶ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Μοναχικοῦ βίου. Εἰς τὴν συλλογὴν ὅμως αὐτήν, κατ’ ἐπέκτασιν, ἐξετάζονται καὶ ζητήματα, σχετιζόμενα μὲ τὴν ἐφαρμογὴν εἰς τὸν βίον τῆς κατὰ Χριστὸν Ἠθικῆς). Ὁ Μ. Βασίλειος διὰ τῶν δύο συγγραμμάτων, («Ὅροι κατὰ πλάτος» καὶ «Ὅροι κατ’ ἐπιτομὴν») ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐξαίρει τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Κοινοβιακοῦ συστήματος τοῦ Μοναχικοῦ βίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διατυπώνει τὰς βασικὰς ἀρχὰς ὀργανώσεως τῶν Κοινοβίων. Θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ Μ. Βασίλειος εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν θεμελιωτὴς τοῦ Κοινοβιακοῦ συστήματος, δι’ αὐτὸ καὶ θεωρεῖται ὁ μεγάλος θεωρητικὸς καὶ πρακτικὸς Πατὴρ τοῦ Κοινοβιακοῦ πολιτεύματος. Βαθυτάτη δὲ πρέπει νὰ εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Ὀρθοδόξου Μοναχισμοῦ πρὸς τὸν Μ. Βασίλειον διὰ τὴν ὀργάνωσιν αὐτήν. Ηʹ Ἐπιστολαί. Ὁ Μέγας Βασίλειος συνέγραψε, ὡσαύτως, περὶ τὰς 366 ἐπιστολὰς πρὸς διαφόρους καὶ ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων. Αἱ ἐπιστολαὶ αὗται ἀποκαλύπτουν «τὴν λεπτότητα τοῦ πνεύματος, τὴν ἔξοχον πολυμάθειαν καὶ τὴν καταπλήσσουσαν πολυμέρειαν τοῦ ἀνδρὸς» καὶ διακρίνονται «οὐ μόνον ἀπὸ ἀπόψεως περιεχομένου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν χάριν καὶ τελειότητα τοῦ ὕφους» (Πατρολογία Δ. Μπαλάνου σελ. 301). Θʹ Οἱ Κανόνες τοῦ Μ. Βασιλείου. Ἡ Ἁγία Ἕκτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδος περιέβαλε μὲ Οἰκουμενικὸν κῦρος καὶ ὡρισμένας διατάξεις τοῦ Μ. Βασιλείου, περιεχομένας εἰς τὰς ἐπιστολάς του κυρίως καὶ ἀναφερομένας εἰς τὸν καταλογισμὸν διαφόρων ἁμαρτημάτων, ὡς καὶ εἰς τὰ ἐπιβαλλόμενα ἐπιτίμια εἰς τοὺς διαπράξαντας αὐτά. Αἱ διατάξεις αὐταὶ ἀποτελοῦν τοὺς 92 Κανόνας τοῦ Μ. Βασιλείου, ποὺ περιλαμβάνονται εἰς τὸ Ἱερὸν Πηδάλιον. Καὶ Ιʹ Φιλοκαλία. Ὁ Μ. Βασίλειος, ὅταν ἐμόναζεν εἰς τὸν Πόντον, μαζὶ μὲ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, ἀνθολόγησαν ὡρισμένας σκέψεις ἀπὸ τὰ ἔργα τοῦ Ὠριγένους (τοῦ ὁποίου τὰ συγγράμματα δὲν εἶχον ἀκόμη καταδικασθῆ ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας) καὶ συνέγραψαν τὴν Φιλοκαλίαν.

[5] Βλέπε περὶ τούτου εἰς τὸν Βίον τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἑορταζομένου κατὰ τὴν 25ην τοῦ παρόντος Ἰανουαρίου.

[6] Εἰς τὸν Ἅγιον Βασίλειον 24 Οἴκους ἐποίησεν ὁ Ὑμνογράφος τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας πατὴρ Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης.